dinsdag 13 februari 2018

‘De woestijn’ – Jorge Baron Biza


Genre: roman
Uitgever: Uitgeverij Signatuur
ISBN: 9789056726027 / NUR: 302
Uitvoering: paperback
Aantal pagina’s: 226
Uitgave: november 2017

Met dank aan Uitgeverij Signatuur voor het beschikbaar stellen van een recensie-exemplaar.

Direct nadat de scheiding tussen Arón en Eligia met een handtekening is bekrachtigd, gooit Arón op het moment van de ‘toost’ een glas zwavelzuur in het gezicht van Eligia. Met deze gruwelijke verminking begint het verhaal. Wat volgt is een jarenlang proces van herstel en plastische chirurgie, waarbij Eligia wordt bijgestaan door haar zoon Mario. Eerst wordt Eligia nog behandeld in haar thuisland, maar al snel reizen ze naar Milaan, waar een befaamd plastisch chirurg probeert haar gezicht te reconstrueren. De vele operaties en het permanente verblijf in het ziekenhuis laten het, toch aanzienlijke, familiekapitaal verdampen. Terwijl Eligia in haar ziekenhuisbed verblijft, probeert Mario het eentonige bestaan van de verzorging en de krankzinnige realiteit van de voorgeschiedenis te ontvluchten door in het Milanese nachtleven te duiken.

“De woestijn” is gebaseerd op de tragische familiegeschiedenis van de schrijver en is ook het enige boek dat hij geschreven heeft. Jorge Baron Biza heeft, net als zijn vader, zijn moeder en zijn zus, zelfmoord gepleegd. Het boek heeft pas na zijn dood bekendheid gekregen en geldt nu als ‘cultroman en een van de beste Spaanstalige boeken’. Althans, als je de flaptekst mag geloven.

Het lezen van “De woestijn” gaat moeizaam. Het verhaal wordt verteld vanuit het perspectief van Mario, de zoon. Hoewel het tragische onderwerp voldoende zou moeten zijn om de lezer mee te nemen op een zoektocht naar de menselijke weerbaarheid (en waanzin), laat de schrijver het vooral verdrinken in geforceerde weemoed. Ook al is de aanleiding van “De woestijn” schrijnend, als lezer word je nooit echt ondergedompeld in de tragiek. De zinnen zijn te geconstrueerd en te veel in detail en in zijn geheel komt het verhaal afstandelijk en bij vlagen liefdeloos over. De personages zijn vlak, waarbij Eligia (met de meest passieve rol) nog het krachtigst is. De dialogen daarentegen komen natuurlijk over en zijn regelmatig interessant.

De autobiografische elementen van het verhaal verklaren het ontheemde gevoel dat tussen de regels doorsijpelt, maar de beeldspraken zijn kitscherig en schreeuwerig. Soms zelfs drammend en vol zelfbeklag. Dit verstoort de empathie voor en de connectie met het verhaal en dit degradeert naar mijn mening “De woestijn” tot een melodramatische vertelling. Gezien het niet te bevatten karakter van het drama dat de familie is overkomen, is het te begrijpen. Maar als ik moet kiezen tussen ‘cult’ (“verering door een kleine kring van ingewijden” volgens van Dale) en ‘kitsch’ (“werk dat de pretentie heeft kunst te zijn, maar van onecht gevoel getuigt” volgens van Dale), dan moet ik helaas kiezen voor kitsch. Ik geef het boek (naar boven afgerond) 2 sterren.

Chester Gerritse – recensent De Perfecte Buren

Geen opmerkingen: